De videokaart: deze onbekende

Als cruciaal onderdeel van de computer speelt de videokaart een onmisbare rol in de werking van elke pc. Dit component is erg belangrijk, omdat het zorgt voor de weergave van alle grafische informatie op de monitor. De taak van de videokaart is het berekenen van de grafische gegevens om een prettig beeld voor de gebruiker te leveren. 

Definitie en nut

De videokaart is verbonden met het scherm (via een VGA-, DVI-, USB- of HDMI‑aansluiting). De belangrijkste functie is het ontlasten van de processor van uw computer.

Meer in detail: dit onderdeel analyseert de grafische gegevens om gebruik te maken van :

• De mogelijkheden van het besturingssysteem
• Software voor video‑editing of beeldbewerking.
• Het starten van een videogame (waarvoor een krachtige videokaart nodig is).

Een tip: zorg dat u de drivers van uw videokaart regelmatig bijwerkt om problemen te voorkomen zoals :

• Flikkerend beeld
• Vastlopende beelden (stotteren of bevriezen)
• Zwarte schermen.
• BSOD’s (Blue Screen Of Death)

Een videokaart is eigenlijk een klein computertje in uw pc. Hij heeft namelijk een eigen processor, eigen RAM en zelfs een eigen koelsysteem (ventilatie).

Afhankelijk van de kracht kan een videokaart beelden leveren met een zeer hoge resolutie (8K, 4K, 1080p, 720p). Wilt u een hoge beeldkwaliteit, kies dan voor een krachtige kaart.

Keuzecriteria voor een videokaart

Op de markt zijn er verschillende merken die videokaarten aanbieden (AMD, NVIDIA, INTEL). Door het grote aanbod is het niet gemakkelijk een keuze te maken, daarom zijn hier enkele belangrijke criteria :

• Volgens het gebruik van de videokaart: kantoorwerk, multimedia, gaming of professioneel gebruik (boekhoudsoftware, architectuursoftware, CAD…).
• De afmetingen van de videokaart, die moeten passen in uw behuizing
• Het budget dat u bereid bent te investeren
• Het stroomverbruik, meestal uitgedrukt in watt
• Het beschikbare geheugen en de ondersteunde frequentie
• De compatibele kabels: VGA voor aansluiting op het scherm, S‑video voor de televisie of beamer, HDMI voor aansluiting op HD‑schermen, DVI voor schermen en tv’s, DisplayPort…

De videokaart wordt op het moederbord aangesloten via de PCI EXPRESS-sleuf. Zo kan de centrale processor vrij communiceren met de onderdelen van de videokaart. 

• De grafische processor of GPU: dit is de rekenkern die alle grafische gegevens verwerkt. 
• De RT cores (alleen bij Nvidia): dit zijn kleine processors die speciaal zijn ontworpen voor Ray Tracing‑berekeningen (een grafische techniek die schaduwen en verlichting realistischer maakt).  
• Het videogeheugen of VRAM: dit onderdeel beheert de beeldgegevens. Het verwerkt zowel de systeeminformatie als de beeldweergave. De nieuwste modellen kunnen tot 24 GB VRAM bevatten.
• De BIOS: dit is een programma dat in het ROM‑geheugen is opgeslagen en alle noodzakelijke gegevens bevat voor het opstarten van de videokaart.

Typen videokaarten

De chipfabrikanten (AMD, NVIDIA, INTEL) en de merken (ASUS, EVGA…)

Om de beste prestaties te behalen, moet de keuze zo doordacht mogelijk zijn. Er bestaan namelijk duidelijke verschillen tussen videokaarten van diverse fabrikanten. De bekendste chipfabrikanten zijn: AMD en Nvidia. Zij verkopen deze kaarten echter niet rechtstreeks. Zij ontwikkelen vooral de chiparchitectuur en stellen hun technologie ter beschikking van andere fabrikanten, zoals :

• Asus,
• Gigabyte,
• EVGA,
•  KFA2
• …

Deze partijen optimaliseren parameters zoals de klokfrequenties, voegen meer geheugen toe en ontwikkelen eigen koelingsoplossingen. Het verschil zit dus vooral in de balans tussen prestaties en prijs. De levensduur wordt beïnvloed door de frequentie, het ingebouwde geheugen en het koelsysteem.

• Bij NVIDIA: de generaties videokaarten zijn te herkennen aan het honderdtal in het typenummer. Een kaart uit de serie GeForce GTX 7XX is bijvoorbeeld een kaart die in 2017 is uitgebracht. Daarna volgde de serie GeForce 9XX, uitgebracht in 2015. In 2018 kwam de serie GeForce RTX 20XX. Onlangs hebben “de groenen” de 3000‑serie uitgebracht, die zeer krachtig is (in staat om games in 4K te draaien).

Eén serie staat apart: de GeForce TITAN. Deze kaarten worden gezien als de ultieme videokaarten. Het laatste model in deze reeks is de NVIDIA RTX TITAN. Daarnaast heeft deze fabrikant kaarten die specifiek bedoeld zijn voor professionele toepassingen, zoals de series Tesla, Quadro en Maximus.

• Bij AMD: hier geldt in grote lijnen hetzelfde generatieprincipe als bij NVIDIA. De videokaarten volgen elkaar chronologisch op: Radeon Rx300 voor het jaar 2014, Rx400 voor 2015 en Rx500 voor 2016. In 2017 introduceerde AMD echter een nieuwe architectuur en gaf die een nieuwe naam: Radeon Rx Vega.

De reeksen en generaties videokaarten

Over het algemeen geldt: hoe recenter het uitgavejaar van een videokaart, hoe krachtiger deze is. Gemiddeld is er een prestatiewinst van ongeveer 20 % bij elke nieuwe generatie.

Een ander onderscheid tussen videokaarten zijn de verschillende reeksen. Bij Nvidia geldt: hoe hoger het cijfer in de referentie, hoe hoger segment de kaart is. Zo is een GeForce RTX 3060 minder krachtig dan een GeForce RTX 3080 of een RTX 3090.

Bij AMD werkt het op dezelfde manier. Een Radeon RX550 is een instapmodel in vergelijking met een Radeon RX580. Onlangs is de naamgeving gewijzigd en spreken we nu over RX 6XXXX XT of non‑XT.

Een GPU draait op een frequentie uitgedrukt in megahertz. Dit is de eenheid waarin de rekensnelheid van de kaart wordt gemeten. Zo kunt u videokaarten binnen dezelfde reeks met elkaar vergelijken. Hoe hoger de frequentie, hoe hoger het aantal beelden per seconde.

Ook het geheugen is een belangrijk verschil tussen videokaarten. Dit onderdeel slaat zware textures op en kan extra effecten toevoegen wanneer dat nodig is. Het doel is om de videogame scherper en mooier weer te geven. Tegenwoordig hebben gamingkaarten meestal 8 tot 11 GB geheugen. Qua koeling zijn sommige kaarten uitgerust met een dubbele of zelfs drievoudige ventilator voor extra duurzaamheid en prestaties.

De IGP of geïntegreerde grafische processor in een CPU

Sommige processors hebben een kleine GPU aan boord (INTEL, AMD). Deze modellen werken in principe hetzelfde als losse videokaarten. Het verschil zit vooral in de kracht. Ze zijn namelijk minder krachtig om moderne videogames (van de nieuwste generatie) soepel te draaien. Hun gebruik beperkt zich vooral tot bureautaken, het afspelen van media en internetten.

Installatie van de videokaart

Een krachtige videokaart die verkeerd is ingebouwd, zal niet goed functioneren. Hier zijn enkele tips om de installatie tot een succes te maken :

• Verwijder de beschermstickers op de kaart en op de ventilatoren
• Gebruik een licht vochtig gemaakt papieren doekje met een beetje alcohol om eventuele resten te verwijderen
•  Plaats de videokaart in een van de PCI Express 16x-slots van het moederbord. Als er meerdere slots zijn, kies dan de bovenste
• Verwijder de afdekplaatjes van de behuizing. Bevestig de kaart in de behuizing met behulp van de metalen plaatjes en schroef alles recht en gelijkmatig vast.
• Sluit de videokaart aan op de voeding van de pc (6‑pins, 8‑pins, 8×2‑pins…).
• Sluit de kabel aan die de videokaart met het scherm verbindt
• Controleer of de videokaart wordt gedetecteerd door de computer (via uw besturingssysteem)
• Installeer vervolgens de drivers. U kunt deze gratis downloaden van de website van de fabrikant.
• Voer daarna enkele tests uit, bijvoorbeeld met behulp van benchmarksoftware, om de “gezondheid” van de videokaart te controleren (prestaties, temperatuur…).