De videokaart: de grote onbekende

Als sleutelonderdeel van de computer speelt de videokaart een onmisbare rol in de werking van elke pc. Dit component is van groot belang: het zorgt voor de weergave van alle grafische informatie op de monitor. De taak van de videokaart is het berekenen van grafische data om een voor de gebruiker acceptabel beeld te tonen.

Definitie en nut

De videokaart is verbonden met het scherm (via een VGA-, DVI-, USB- of HDMI-aansluiting). De belangrijkste functie is het ontlasten van de processor van je computer.

Meer in detail analyseert dit onderdeel de grafische gegevens om gebruik te maken van:

• De functies van het besturingssysteem
• Software voor video- of fotobewerking.
• Het starten van een videogame (waarvoor vaak een krachtige videokaart nodig is).

Een tip: zorg dat je de drivers van je videokaart up-to-date houdt om problemen te voorkomen zoals:

• Flikkerend beeld
• Vastlopende beelden
• Zwarte schermen.
• BSOD (Blue Screen Of Death)

Een videokaart is eigenlijk een kleine computer in je pc. Hij heeft namelijk een eigen processor, eigen RAM-geheugen en zelfs een eigen koelsysteem (ventilatie).

Afhankelijk van het vermogen kan een videokaart beelden leveren met een hoge resolutie (8K, 4K, 1080P, 720P). Wil je dus profiteren van een zeer hoge beeldkwaliteit, kies dan voor krachtige kaarten.

Keuzecriteria voor je videokaart

Op de markt zijn er verschillende merken die videokaarten aanbieden (AMD, NVIDIA, INTEL). Door het grote aanbod is het niet eenvoudig om te kiezen, dus hier enkele belangrijke criteria om op te letten:

• Het gebruik van de videokaart: kantoorgebruik, multimedia, gaming of professioneel gebruik (boekhoudsoftware, architectuursoftware…).
• De afmetingen van de videokaart, die moeten passen in je pc-behuizing
• Het budget dat je bereid bent te investeren
• Het stroomverbruik, meestal uitgedrukt in Watt
• Het beschikbare geheugen en de ondersteunde kloksnelheid
• De compatibele kabels: VGA voor de verbinding met het scherm, S-Video voor de tv of een beamer, HDMI voor verbinding met HD-schermen, DVI voor schermen en tv’s, DisplayPort…

De videokaart wordt op het moederbord aangesloten via de PCI EXPRESS‑sleuf. Zo kan de centrale processor probleemloos communiceren met de componenten van de videokaart.

• De grafische processor of GPU: dit is de rekenkern die de grafische data verwerkt.
• De RT cores (alleen bij Nvidia): dit zijn kleine processoren die speciaal zijn ontworpen voor Ray tracing‑berekeningen (een grafische techniek die schaduwen en lichtweergave verbetert).
• Het videogeheugen of VRAM: het onderdeel dat de beelddata beheert. Dit neemt de verwerking van systeeminformatie en beeldweergave voor zijn rekening. De nieuwste modellen kunnen tot 24 GB VRAM hebben.
• Het BIOS: een programma dat in het ROM is opgeslagen en alle noodzakelijke gegevens bevat voor het opstarten van de videokaart.

De soorten videokaarten

De chipfabrikanten (AMD, NVIDIA, INTEL) en de merken (ASUS, EVGA…)

Om echt goede prestaties te krijgen, moet je je keuze zo doordacht mogelijk maken. Er bestaan namelijk verschillen tussen videokaarten afhankelijk van de chipfabrikant. De bekendste fabrikanten zijn: AMD en Nvidia. Deze bedrijven verkopen de kaarten zelf niet rechtstreeks; zij ontwikkelen vooral de architectuur van de chip en stellen hun technologie ter beschikking van andere fabrikanten, zoals:

• Asus,
• Gigabyte,
• EVGA,
• KFA2
• …

Deze merken optimaliseren parameters zoals kloksnelheden, ontwerpen kaarten met meer geheugen en ontwikkelen eigen koeloplossingen. Het verschil zit dus in de balans tussen prestaties en prijs. De levensduur hangt samen met de kloksnelheid, de hoeveelheid geheugen en het koelsysteem.

• Bij NVIDIA: de generaties videokaarten zijn te herkennen aan het honderdtal in het typenummer. Zo is een kaart uit de GeForce GTX 7XX‑serie een kaart die in 2017 is uitgekomen. Daarna kwam de GeForce 9XX‑serie in 2015. In 2018 verscheen de GeForce RTX 20XX‑serie. Onlangs hebben “de groenen” de 3000‑serie uitgebracht, die zeer krachtig is (in staat om games in 4K te draaien).

Eén serie is een uitzondering: de GeForce TITAN. Deze worden beschouwd als de ultieme videokaarten. Het laatste model in deze serie is de NVIDIA RTX TITAN. Bij deze fabrikant zijn er ook kaarten die speciaal bedoeld zijn voor specifieke taken, zoals de Tesla‑, Quadro‑ en Maximus‑reeksen.

• Bij AMD: hier vind je hetzelfde principe van generaties als bij NVIDIA. De videokaarten volgen elkaar chronologisch op: Radeon Rx300 voor het jaar 2014, Rx400 voor 2015 en Rx500 voor 2016. In 2017 introduceerde deze fabrikant een nieuwe architectuur en gaf die een nieuwe naam: Radeon Rx Vega.

De reeksen en generaties van videokaarten

In het algemeen geldt: hoe recenter het uitgavejaar van de videokaart, hoe beter de prestaties. Gemiddeld is er bij elke nieuwe generatie zo’n 20% verbetering.

Een ander onderscheid tussen videokaarten zijn de reeksen (segmenten). Bij Nvidia geldt: hoe hoger het getal in de referentie, hoe hoger het segment. Een GeForce RTX 3060 presteert bijvoorbeeld minder goed dan een GeForce RTX 3080 of een RTX 3090.

Bij AMD werkt het op dezelfde manier. Een Radeon RX550 is een instapmodel in vergelijking met een Radeon RX580. Onlangs is de naamgeving veranderd en spreken we nu van RX 6XXXX, met of zonder XT.

Een GPU draait op Megahertz; dat is de eenheid waarin de rekensnelheid van de kaart wordt uitgedrukt. Zo kun je kaarten binnen dezelfde reeks met elkaar vergelijken. Hoe hoger de kloksnelheid, hoe hoger het aantal beelden per seconde.

Het geheugen vormt ook een belangrijk verschil tussen videokaarten. Dit component slaat zware textures op en maakt het mogelijk om extra effecten toe te voegen. Het doel is om het beeld in games scherper en mooier te maken. Tegenwoordig beschikken gaming‑kaarten over 8 tot 11 GB geheugen. Op het gebied van koeling zijn sommige kaarten uitgerust met twee of zelfs drie ventilatoren, voor extra duurzaamheid en betere prestaties.

De IGP of geïntegreerde grafische processor in een CPU

Sommige processoren bevatten een kleine GPU (INTEL, AMD). Deze modellen werken op dezelfde manier als klassieke videokaarten, maar het verschil zit in de kracht. Ze zijn namelijk minder krachtig om de allernieuwste games te draaien. Hun gebruik beperkt zich tot kantoorwerk, het afspelen van mediabestanden en internetten.

Installatie van de videokaart

Een krachtige videokaart die verkeerd is geïnstalleerd, kan niet goed functioneren. Enkele tips om de installatie te laten slagen:

• Verwijder de beschermstickers op de kaart en op de ventilatoren
• Gebruik een keukenpapiertje licht bevochtigd met alcohol om eventuele sporen te verwijderen
• Steek de videokaart in een van de PCI express 16x‑sleuven van het moederbord. Zijn er meerdere, kies dan de hoogste sleuf
• Verwijder de afdekplaatjes in de behuizing. Bevestig de kaart in de behuizing met behulp van de reepjes/metaalplaatjes en schroef deze recht en gelijkmatig vast.
• Sluit de videokaart aan op de voeding van de pc (6‑pins, 8‑pins, 2x 8‑pins…).
• Sluit de kabel aan die de videokaart met het scherm verbindt
• Controleer of de videokaart wordt herkend door de computer (via je besturingssysteem)
• Installeer daarna de drivers, die je gratis kunt downloaden op de website van de fabrikant.
• Voer enkele tests uit, bijvoorbeeld met benchmark‑software, om de gezondheid van de videokaart te controleren (prestaties, temperatuur…).